Legacies of collaboration: trajectories of integration and exclusion

Op 4 en 5 juni zal er in het kader van het NWO-onderzoekproject Erfenissen van Collaboratie een expert meeting plaatsvinden op het NIOD.

Hierbij zullen de volgende onderwerpen aanbod komen:

• Political participation and interaction with society
• Recent developments in the history of the camps
• Integration and the ‘visibility’ of former convicts
• Political interests, identity and victimhood

Dit is een besloten bijeenkomst. U kunt zich hiervoor niet aanmelden.

Politiek besmette jeugd’. Zo werden ze genoemd, de kinderen van NSB’ers en andere Nederlanders die tijdens de Tweede Wereldoorlog aan Duitse kant stonden. In de jaren van de wederopbouw hadden kinderen van ‘foute’ ouders een uitzonderlijke positie. Zij werden aangekeken op de daden van hun ouders. Tegelijkertijd kon de overgrote meerderheid van deze kinderen persoonlijk niets worden aangerekend. In Besmette jeugd. Kinderen van NSB’ers na de oorlog onderzoekt Ismee Tames hoe in het naoorlogse Nederland werd omgegaan met schuld en boete. Daarbij laat zij overtuigend zien dat het leven van deze kinderen op een unieke manier de toenmalige opvattingen over opvoeding, gezin en man-vrouwverhoudingen weerspiegelt.

Deze opvattingen waren bepalend voor de manier waarop de overheid en maatschappelijke organisaties, maar ook de buurt, de school en andere ouders reageerden op kinderen van ‘foute’ ouders.

Tames schetst een geheel nieuw beeld van de naoorlogse jaren. Om te voorkomen dat er in een volgende oorlog opnieuw een groep collaborateurs zou opstaan, moesten de kinderen van ‘foute’ Nederlanders zo snel mogelijk worden geïntegreerd en onzichtbaar gemaakt. Deze geforceerde integratie had vaak een averechts effect: kinderen voelden zich afgewezen en in het nauw gebracht. Dat inzicht maakt Besmette jeugd tot een historisch werk met grote actualiteitswaarde.

Lees hier het proloog

Bram Enning studeerde psychologie aan de Universiteit van Amsterdam en is promovendus aan de Universiteit Maastricht. Hij was verbonden aan het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie als geassocieerd onderzoeker en werkt daar nu bij het onderzoeksprogramma ‘Erfenissen van collaboratie’.

Prof.dr. Jan Bastiaans (1917-1997) was een van de meest invloedrijke psychiaters in naoorlogs Nederland. Hij was jarenlang hoofd van een universitaire kliniek, kreeg als enige in Nederland toestemming voor het gebruik van lsd en claimde grote therapeutische successen bij een bijzondere groep patiënten: de overlevenden van de concentratie- en vernietigingskampen. In Bastiaans en zijn soms levensgevaarlijke behandeling zagen zij een laatste redmiddel. Met een krachtige politieke lobby, emotionele chantage en zelfs persoonlijke bedreigingen streden Bastiaans en zijn aanhangers voor het behoud van zijn methode. Hoe kon ‘papa Bas’ zo’n succes hebben met zo’n omstreden methode?

Aan de hand van portretten van patiënten en ontwikkelingen in wetenschap en samenleving schetst psycholoog Bram Enning in De oorlog van Bastiaans een ontluisterend beeld van de strijd van Bastiaans en zijn patiënten. Hij laat zien hoe verzetsstrijders op zoek waren naar de erkenning van hun verleden, hoe de roerige jaren zestig en het toenemend begrip voor slachtoffers het psychisch trauma inluidde, en hoe Bastiaans een ‘wetenschappelijke’ legitimatie gaf aan de morele verontwaardiging en het schuldgevoel over de oorlog. Hoeveel misstanden en ongelukken ook aan het licht kwamen, tegen de hechte band tussen behandelaar en oorlogsslachtoffers waren overheid, politici en collega-psychiaters lange tijd niet opgewassen. Totdat Bastiaans ook de steun van ‘zijn’ verzetsstrijders verloor.

In de volgende media was afgelopen week belangstelling voor het boek.

VPRO Boeken, ‘De oorlog van Bastiaans’

Medisch Contact, ‘Het leed der herinneringen’

Elsevier, ‘De oorlog van Bastiaans’

Psy, ‘Toespraken van Hitler schalden door de behandelkamer’

Bram Enning, De oorlog van Bastiaans, uitgeverij Augustus, Amsterdam, ISBN -13: 9789045701998

Op 13 januari hield Ismee Tames de lezing Verzetsvrouwen en NSB-kinderen, 1945-1955 in het Verzetsmuseum. De lezing werd gehouden in de aanloop naar de publicatie van het boek Besmette jeugd. De kinderen van NSB-ers en andere collaborateurs in naoorlogs Nederland, 1945-1960. Dit boek zal begin april verschijnen bij uitgevrij Balans. Het Historisch Nieuwsblad was hierbij aanwezig en schreef naar aanleiding hiervan het volgende bericht:

“Verzetsvrouwen vingen NSB-kinderen op”

Het Reformatorisch Dagblad was ook aanwezig:

“Verzetsvrouwen boden thuis aan NSB-kinderen”

Op 24 oktober is het project officieel gepresenteerd op het NIOD. De presentatie was in handen van projectleidster Ismee Tames. Het stuk waarop haar presentatie gebaseerd was kunt u hier lezen:

Omgang met het ‘foute’ verleden is spiegel voor de samenleving

Het Historisch Nieuwsblad was hierbij aanwezig en schreef naar aanleiding hiervan het volgende bericht:

“Omgang met ‘fout’ verleden onderzocht”